عروسک

صدایش مثل خنجری آواره بود درون تنم. توی رختخواب بود و خواب بود. به حرفش می‏کشیدم. جواب می‏داد. از پس میلیون‏ها کیلومتر کابل، نوازشم می‏کرد. کابل‏های وحشی به در و دیوار درونم می‏کوبیدند. بغضم گم شده بود. سرما از شکاف‏های دکه‏ی تلفن تو می‏زد. دلم هوای گرمی تن داشت، زیر پتو. گفت: «خب بیا بغلم کن. دلم تنگ شده برات». گفتم: «گه خوردی». یکه خوردم از خوردم. یکه خورد. سگ سیاه لاغری دور تا دور دکه‏ی تلفن گشت. همه‏ی پایه‏ها را بو کشید. به دیوار شیشه‏ای شاشید. مایع رقیق زرد رد گذاشت روی شیشه. هنوز حرف می‏زد. گوش نمی‏کردم. لابلای زخم‏ها دنبال بغضم می‏گشتم. می‏گفت: «اینقد لجم گرفته بود اون روز که گفتی بگو دوسم داری». گفتم: «اون روز دلم می‏خواست بشنوم». «نچ» آبداری گفت و اینکه «نمی‏گم. خودت می‏دونی که چیزی رو دوبار تکرار نمی‏کنم» بغلم گرفته بود و می‏بوسیدم. گفتم: «بگیر بخواب. منم میام کنارت می‏خوابم». از قید بوسه‏هایش رها شدم. چیزهایی گفت و چیزهایی گفتم. گوشی تلفن روی پایه بند نمی‏شد. خیس عرق بودم. سرما دنبال شکاف‏ها می‏گشت که زیر لباس‏هایم بخزد. عروسکی پارچه‏ای بودم در خشونت تقابل موج‏ها و صخره‏ها. با دست‏های یخ زده کلیدها را در قفل‏ها چرخاندم. لباس‏ها را محکم‏تر به خودم پیچیدم. مچاله روبروی حرارت تند بخاری نشستم. بغضم را پیدا کردم. زخم خورده بود و خون‏آلود؛ تب داشت.

برای تولد وبلاگم

روزهای تولد روزهای پر رمز و رازی هستند که ترجیح می‏دهم به جای فراموش کردن، گوش بسپرم به رازهایشان و محو تماشای معجزاتشان شوم. روزهای تولد روزهایی استثنائی‏اند، هرچند که هرسال و برای همه اتفاق می‏افتند. شیطنت رنگ‏های شاد یک روز تولد همیشه حتی از پشت غبارهای تاریک مرگ‏آلود هم آدم را پر از امید می‏کنند. روزهای تولد روزهایی هستند که به اندازه‏ی همه‏ی گذشته‏ی کسی گنجایش خاطره دارند و به اندازه‏ی همه‏ی آینده‏اش گنجایش امید. بنا به رسم معمول که روزهای تولد روزهای هدیه‏اند، فکر کردم چه هدیه‏ای بهتر است از یک داستان برای این کودک چهار ساله‏ام؟
قصه‏ی زیر را از ترجمه‏ی فرانسه برگردانده‏ام و با سلیقه‏ی خودم بازنویسی کرده‏ام. حتمن قصه‏اش را وقتی بچه بوده‏اید با ترجمه‏ی دیگری خوانده‏اید. نویسنده‏اش را هم حتمن می‏شناسید: هانس کریستین آندرسون.


قصه‏ی شاهزاده خانم واقعی

روزی، روزگاری، در زمان‏های قدیم، شاهزاده‏ی جوانی به فکر ازدواج با یک شاهزاده خانم افتاد، اما دلش یک شاهزاده خانم واقعی می‏خواست. به همین خاطر، برای پیدا کردن یک شاهزاده خانم واقعی، راه افتاد دور دنیا. او با دخترهای زیادی آشنا شد. شاهزاده خانم‏ها کم نبودند، اما هیچ کدام شاهزاده خانم واقعی نبودند. همیشه اشکالی وجود داشت. همیشه همه چیز آنطور که باید نبود. شاهزاده، غمگین و ناراحت و دست خالی به خانه برگشت.
مدتی گذشت تا اینکه یک شب تاریک و طوفانی که رعد و برق همه را به وحشت می‏انداخت و باران سیل‏آسا می‏بارید، کسی دروازه‏ی شهر را کوبید. پادشاه پیر رفت و در را باز کرد. پشت در یک شاهزاده خانم بود که ادعا می‏کرد یک شاهزاده خانم واقعی‏ست. اما زیر آن باران و در آن طوفان به هرچیزی شبیه بود غیر از یک شاهزاده خانم. موها و لباس‏هایش خیس شده بودند و از نوک بینی‏اش آب چکه می‏کرد. راه که می‏رفت از کفش‏هایش آب بیرون می‏ریخت. خلاصه که حسابی به هم ریخته بود، اما خودش می‏گفت یک شاهزاده خانم واقعی‏ست.
ملکه‏ی پیر با خودش فکر کرد که «خب، خواهیم دید»! اما چیزی به روی خودش نیاورد. به اتاقی رفت که شاهزاده خانم قرار بود شب آنجا بخوابد. همه‏ی رختخواب‏ها را از روی تخت بلند کرد و یک نخود آنجا گذاشت. بعد روی نخود بیست‏تا تشک پنبه‏ای پهن کرد و روی تشک‏ها بیست‏تا پتوی پر قو انداخت. شاهزاده خانم شب روی این رختخواب خوابید.
صبح، وقتی که همه بیدار شدند و از شاهزاده خانم پرسیدند شب چطور خوابیده، با ناراحتی گفت: «اوه، خیلی بد بود. تقریبن همه‏ی شب چشم به هم نگذاشتم. خدا می‏داند چی توی تخت بود که همه‏ی تنم از سفتی‏اش کبود شده. وحشتناک بود». با این جواب همه مطمئن شدند که او یک شاهزاده خانم واقعی‏ست. چون فقط یک شاهزاده خانم واقعی می‏تواند چنین پوست حساسی داشته باشد که بتواند سفتی یک نخود را از زیر بیست‏تا تشک پنبه‏ای و بیست‏تا پتوی پر قو حس کند.
شاهزاده‏ی جوان که به آرزوی داشتن یک شاهزاده خانم واقعی رسیده بود، همانجا از او خواستگاری کرد و با هم ازدواج کردند. نخودی که زیر تخت شاهزاده خانم گذاشته بودند را هم به موزه‏ی شهر بردند تا برای همیشه آنجا بماند.

ترجمه‌ی نفیسه نواب‌پور

شب بهاری

شاعر، سازت را بردار و به من بوسه‏ای بده؛
رز وحشی غنچه‏هایش را حس می‏کند، می‏شکفد،
بهار امشب زاده می‏شود؛ بادها در آغوشش خواهند گرفت؛
و گنجشک کوچک سپیده را انتظار می‏کشد،
بهارها، بوته‏های سبز جان می‏گیرند.
شاعر، سازت را بردار و بوسه‏ای به من بده.

امشب، زیر درختان لیمو، بر شاخ‏وبرگ‏های تیره
پرتوی غروب، لطیف‏تر از همیشه، خدانگهدار می‏گوید.
امشب همه چیز گل می‏دهد: ابدیت طبیعت
خود را می‏انبارد از رایحه، عشق و زمزمه،
مثل هم‏ﺁغوشی سرخوشانه‏ی زوج‏های جوان.

شاعر، سازت را بردار؛ شراب جوانی
جوش می‏زند امشب در رگ‏های خدا.
سینه‏ام بی‏قرار است؛ لذت هوس پریشانش می‏کند.
و بادهای بیگانه آتش بر لب‏هایم می‏گذارند.
آه، کودک بی جنب و جوش! نگاهم کن؛ من زیبایم.
به من بگو چیزی از اولین بوسه‏هایمان به یاد داری؟
وقتی که بالهایم را که لمس کرده بودی و رنگ باخته بودی،
و با چشم‏های گریان خود را به آغوشم افکندی.
من آن شب تلخی رنجت را تسکین دادم.
افسوس! در اوج جوانی خودت را با عشق می‏کشتی.
تسکینم بده امشب، من خودم را با امید می‏کشم.
برای زنده ماندن تا صبح، به دعا نیاز دارم.

شاعر، سازت را بردار؛ این منم،
که در این شب غمگین و ساکت،
برای گریستن با تو، از بلندی آسمان‏ها به زیر آمده است؛
مثل پرنده‏ای که جوجه‏ها صدایش زده باشند.
بیا، تحمل کن ای یار. تلخی‏های تنهایی
فرسوده‏ات می‏کنند، در دلت چیزی شکوه می‏کند؛
عشق‏هایی خواهی یافت، می‏دانم، عشق‏های زمینی،
سایه‏ای از خوشی، چیزی شبیه خوشبختی.
بیا دربرابر خدا سرود بخوانیم؛ در افکار تو،
در خوشی‏های از دست رفته‏ات، در کیفرهای گذشته‏ات؛
بیا با هم از خوشبختی حرف بزنیم، از بالیدن و از دیوانگی،
و این رویای ما باشد، و زایشمان.
به من بگو، امروز صبح،
وقتی که روز به پلک‏هایت ضربه زد،
کدام فرشته‏ی غمگین بر بالینت زانو زده بود،
یاس‏ها را بر پیراهن نازکت می‏تکاند،
و تمام عشق‏های رویایی‏اش را برایت بازگو می‏کرد؟

به من بگو آیا صیاد را
در کوهستان‏های پرنشیب دنبال خواهیم کرد؟
گوزن او را می‏پاید؛ گریه می‏کند و التماس می‏کند؛
خلنگ‏زارش او را انتظار می‏کشد؛ بره‏هایش هنوز نوزادند؛
صیاد می‏زندش، گلویش را می‏برد، و با قلبی که هنوز زنده است
جسدش را بر دوش سگ‏های عرق کرده می‏اندازد.

به من بگو آیا دخترکی را با گونه‏های سرخ نقاشی خواهیم کرد؟
سر به هوا، کنار مادرش، به مراسم نیایش می‏رود
دعا روی لب‏های نیمه بازش فراموش شده
و پسرکی دنبالش می‏کند.
دخترک لرزشی را می‏شنود
که از طنین مهمیز سوارکاری بی‏باک
در ستون‏ها می‏پیچد.

به من بگو آیا مرثیه‏ای ملایم را سفید خواهیم پوشاند؟

سازت را بردار! سازت را بردار شاعر! من ماندنی نیستم؛
بال‏هایم مرا در نسیم بهار بالا می‏برند.
حالاست که باد مرا ببرد؛ به زودی زمین را ترک خواهم کرد.
من اما ذره‏ای از توام؛ برای خدا گوش کن! وقت رفتن است.

تو فکر می‏کنی که من همچون باد پاییزم؟
که بر مزاری اشک می‏نوشد
و درد برایش چیزی جز طعم آب نیست؟
وای شاعر! این منم که به تو بوسه‏ای می‏دهم.
این بطالت توست؛
علف هرزی که می‏خواستم از اینجا برچینم.

جز درد چیزی با این عظمت به ما بر نمی‏گردد
اما برای تحمل کردنش، آه شاعر، گمان مبر
که صدای تو باید این پایین خاموش بماند.
سخت‏ترین ناامیدی‏ها زیباترین سرودها هستند،
و من آن را از ابدیت می‏دانم؛ از ناب‏ترین اشک‏ها.

وقتی که مرغ ماهیخوار، خسته از گذاری طولانی
در مه شبانگاهی به نیزارش برمی‏گردد،
جوجه‏های گرسنه‏ به استقبالش می‏دوند
با نگاه به او که از دور می‏آید، بر آب‏ها می‏ریزند.
با خیال تقسیم شکاری که برایشان آورده،
با فریادهای شادی به سمت پدرشان می‏دوند
با به هم زدن منقارهایشان روی غبغب‏های زشت‏شان.
پدر پیروزمند از تخته سنگی بالا می‏رود،
بال‏هایش را سرپناه جوجه‏ها می‏کند،
شکارچی غمگین به آسمان‏ها چشم می‏دوزد.
خون از شکاف باز سینه‏اش جاری‏ست؛
عمق دریاها را بیهوده گشته است؛
اقیانوس تهی بوده و ساحل خالی؛
به جای هر غذایی قلبش را آورده.
تیره و ساکت، بر سنگ گسترده
پسران اندرون پدر را می‏ﺧورند،
و او در عشقی بی‏همتا، دردش را فرو می‏خورد،
و به خون جاری از سینه‏اش نگاه می‏کند،
در ضیافت مرگش، می‏لنگد و می‏افتد،
مست از خوشی، مهر و ترس.
گاه اما در میان این مراسم قربانی الهی،
خسته از مردن، در عذابی بس طولانی
از اینکه کودکان زنده‏اش نگذارند، می‏ترسد؛
پس بلند می‏شود، بال‏هایش را در باد باز می‏گذارد،
و قلبش را با فریادهای وحشیانه می‏کوبد،
چنین خداحافظی غم‏باری، شبانه شکل می‏گیرد،
مرغان دریایی ساحل‏ها را ترک می‏کنند،
او که رفته اما به ساحل برمی‏گردد،
با حس عبور از مرگ، خودش را به خدا می‏سپارد.

شاعر! این همان کاری‏ست که شاعران بزرگ انجام می‏دهند.
آنها به هر چیزی که زمانی زنده باشد، اجازه‏ی لذت بردن می‏دهند؛
حرف‏های آنها مثل شمشیر است:
یک منحنی روشن خیره کننده در هوا می‏گذرد،
اما همیشه قدری طعم خون نیز در فضا می‏ماند.

شعر از: آلفرد دو موسه
ترجمه‏ی: نفیسه نواب‏پور

صدا

با لحنی خشک و جدی، از پشت پیشخوان که می‏ﺁمد گفت: قطعن خدایی وجود دارد. من گفته بودم به طبیعت اعتقاد دارم. مثل خانم معلم‏ها حرف می‏زد. گفتم آنقدر جدی حرف می‏زنی که با خودم فکر می‏کنم اگر حرفت را قبول نکنم از همین در پرتم می‏کنی بیرون. نشسته بود روبروی من و حوری و دست‏هایش را جفت کرده بود به هم. بلوز یقه اسکی سیاه داشت و یک کت نواردوزی با گردن‏بند قشنگی که جلوی سینه‏اش گره خورده بود. با همان جدیت گفت: نه، من کوچکتر از آنم که کسی را بیرون پرت کنم. توضیح داد که بخاطر ما به وکیل زنگ زده و حتی گفت اگر مشکل داشته باشیم وقت می‏گذارد و همراهمان برای مشاوره می‏ﺁید، فقط بخاطر اصراری که حوری کرده بود. حوری مدام به گوشم می‏خواند که همین‏جا بمان. و من هربار می‏گویم که موضوع فقط اینجا ماندن نیست. قضیه کمی جدی‏ست. برای زندگی کردن پول لازم است. می‏گوید خدا بزرگ است و من می‏دانم که بزرگی خدا با آنچه شعور انسان است فرق دارد. می‏گویم این سالهای سخت را گذرانده‏ایم که چیزی به دانش و شعورمان اضافه شود، نه اینکه هویتمان را به باد بدهیم. می‏گوید کارگری کنید. می‏گویم تا کی کارگری کنیم که به همین جایی که حالا هستیم برسیم؟ حوری زن بسیار مهربانی‏ست که در بهشت دنیا یافتمش. دل می‏سوزاند برای بچه‏های ایرانی که با ظرفیت هوش و استعدادشان چیزی از دیگران کم نداشته باشند. روحیه‏ی خوبی دارد و تازه با شنیدن نگرانی‏های من با این واقعیت مواجه شده که برای گذران زندگی پول لازم است و برای داشتن پول، کار. تازه به این فکر افتاده که اگر غیر قانونی در این کشور بمانی نه بیمه داری و نه کمک هزینه‏ی مسکن و نه حق استفاده از هیچ امکانات دیگری. تمام بچه‏های ایران را بچه‏های خودش می‏داند. فقط فرقمان این است که من می‏گویم زندگی بهتر را بچه‏های ایران باید در خود ایران داشته باشند. اینکه زندگی خوب را در آسایش و امکانات هرجای دیگری پیدا کنی هنر نیست. همه‏ی بچه‏های ایران را هم که نمی‏شود از ایران خارج کرد. کشور ما به خنده‏های شاد کودکانش نیاز دارد. به قهقهه‏ی دختران و پسران جوانش نیاز دارد. به شادی‏ها و بزم‏هایش نیاز دارد. کشور ما به سبزی زمین‏ها و آبادی روستاهایش نیاز دارد. هیچ کس برای سرزمین ما دل نمی‏سوزاند. این منم و تمام بچه‏های شاد سرزمینم که باید یاد بگیریم چطور آبادی را از درون خود شروع کنیم، به خانواده‏هایمان منتقل کنیم و شهرهایمان را بسازیم. من ارزش را فقط به خودم و خانواده‏ی خودم نمی‏دهم که وقت آسایش و خوشی در ذهنم جایی برای دیگران نداشته باشم. با یک گل اگر بهار نمی‏شود، هر گلی نوید بهار است. می‏گویم اگر بنا به کارگری کردن و زندگی مخفیانه‏ی پر هراس باشد که ایران امن‏تر است. مهم فقط آزادی حجاب برای من یک نفر که نیست. مهم فقط امنیت زندگی برای من یک نفر نیست. من این آزادی و امنیت را در کشور خودم می‏خواهم. باز می‏گوید که خدا بزرگ است. این چند ماه بگرد و کار پیدا کن. بهانه پیدا کن و بیشتر بمان. من ولی به این فکر می‏کنم که زمین و آب در سرزمین خودمان کم نداریم که بخواهیم از دیگران التماسش کنیم. در فاصله‏ی این بحث‏ها، صدا چندین بار پشت پیشخوان برگشت و جواب مشتری‏ها را داد. اسمش را که دوباره پرسیدم گفت: صدا. فقط صدا. در ذهنم چیزی گفت: «تنها صداست که می‏ماند». کاش به خودش هم گفته بودم. کافه‏ی کوچک مرتبی داشت و رسم جلب مشتری را خوب می‏دانست. به محض اینکه بلند شدیم، مشتری‏ها جایمان را گرفتند.


حرف‏های پراکنده

+
یک ترجمه‏ی مشترک کار کرده‏ام با محسن عمادی عزیز که دوباره اینجا کپی نمی‏کنم. شعر بلند زیبایی‏ست و روی سایت خودش ببینید. از امکانی که برای این درس‏ها به من می‏دهد ممنونم. اینجا کلیک کنید.

+
از مهر پدرم بی‏بهره‏ام، بخاطر مشغله‏ی زیاد و سرعت پایین اینترنت ایران. مهر مادرم بی‏جواب می‏ماند، بخاطر سیستم بد پست ایران که هرچه برایش عکس فرستاده‏ام دریافت نکرده. به این فکر می‏کردم که چاپارخانه‏ها را خودمان برای ابداع سیستم پستی ساخته‏ایم.

+
در خاطرات دانشجویان دهه‏ی سی می‏ﺧوانی که خارجی‏ها مرد ایرانی را یک شیخ عمامه‏دار شترسوار تصور می‏کرده‏اند. اینجا هنوز حتی بچه‏های جوان شاه ایران را می‏شناسند. اما تصوری که مردم از حالای ایران دارند زن‏هایی با روبنده و چادر سیاه است و فکر می‏کنند وسیله‏ی رفت‏وآمدمان شتر است در راه‏های بیابانی. باور نمی‏کنند وقتی می‏گوییم بزرگراه داریم. به هرکس بگویی ایرانی‏ام بلافاصله ابراز تاسف می‏کند از مشکل انرژی هسته‏ای.

+
اینهمه محصولات صادراتی داریم، ولی در این فروشگاه زنجیره‏ای بزرگی که همه‏جای دنیا شعبه دارد و پر است از محصولات کشورهای عربی، حتی یک نمونه هم از محصولات ایرانی پیدا نمی‏شود. دم از پیشینه‏ی تاریخی‏ پر افتخارمان می‏زنیم ولی در امروزمان چیزی برای مفتخر بودن نداریم. چند وقت پیش یک مرد ایرانی را محاکمه کرده بودند که حتی خانه‏ی محل سکونتش را بیمه نکرده بود که اینجا از پیش پا افتاده‏ترین قوانین است. بیگانه‏ها ما را با این چیزی که هستیم قضاوت می‏کنند.

+
دوستی می‏گوید سیگار نمی‏کشد، چون دلیلی برای سیگار کشیدن پیدا نمی‏کند. فکر کردم این چقدر بهتر است از اینکه آدم سیگار بکشد بخاطر اینکه دلیلی برای سیگار نکشیدن پیدا نکرده باشد. چیز خوبی نیست سیگار. اینجا جوان‏ها خیلی زیاد سیگار می‏کشند. اینجا جوان‏ها راه و رسم مستقل زندگی کردن را بلدند. یعنی که روش زندگی با آنچه شعور زندگی‏ست زمین تا آسمان متفاوت است.

+
دوست فرانسوی گلایه می‏کرد از نباریدن باران و خشک بودن هوا. باور نمی‏کرد که ما چقدر از رطوبت هوای اینجا ناراحتیم. در این کرانه‏های زیبای لاجوردی، گاه رطوبت هوا آنقدر بالاست که هرچه کتاب و لباس برمی‏داری احساس می‏کنی نم کشیده‏اند. اگر مراقب نباشی کاغذها از رطوبت هوا خم می‏شوند. برای من که از کناره‏های کویر آمده‏ام گاه حتی نفس کشیدن هم سخت می‏شود. زانو دردم را رطوبت و سرما تشدید می‏کند. از سرمای لوله‏ها مدام آب می‏چکد کنار دیوار. سه روز است که لباس‏های شسته شده خشک نشده‏اند.